از مراحل پيشرفت انديشه اسلامى بود . فاطميان پايه‌هاى فكرى مستحكمى را پى افكندند كه مبناى فكرى نسلهاى بعد گرديد . اگر روزگار فاطمى شاهد نزاع فكرى بين اهل سنت و شيعه بود ، ولى اين اختلاف و كشمكش در زمينه‌هاى فكرى نمودار بود و باعث حركت جامعهء اسلامى به سوى تكامل مىگشت . چنان كه گاهى اين اختلاف به درگيرى و مشاجره و مناقشه‌اى منجر مىگشت كه بر حيات فكرى تأثيرگذار بود ؛ بدان‌گونه كه زبان شعرا گشوده شد و قلم نويسندگان جهشى كرد و مجالس فكر و انديشه برپا گشت و كسانى كه [ در اين زمينه ] باهم اختلاف و نزاع داشتند براى ما يك انديشه بارور به يادگار نهادند . مؤلف مزبور در كتابش گفته‌هاى برخى از انديشمندان و مورخان را دربارهء فاطميان نقل مىكند كه از آن جمله ، مطلبى است از محمد عبد اللّه عنان در كتابش « الحاكم بأمر اللّه » صفحهء 36 تا 328 و آن مطلب اين است : دولت فاطمى در بسيارى از مبانى حكومت و ادارهء [ مملكت ] و نيز در بسيارى از رسوم و ترتيبات ، مبتكر و نوآور بود . اين رسوم و ترتيبات و راى تازگى و شگفتى قانونىاش همان رنگ و الا و عالىاى را داشت كه حكومت فاطمى و ديگر مظاهر آن داشت . هنگامى كه سرزمين‌هاى تحت سيطرهء اين حكومت وسعت يافت و سلطه‌اش با گشايش مصر و شام ، عظيم گشت ، دريافت كه تشكيلات ادارى و سياسى اين فرمانروايى عالى نيز بايد توسعه يابد و به روشها و طرح‌هاى نظامى مذهبى و تمدنى متداول بسنده نكرد ، بلكه در تنظيم اصول و طرحهاى قانونى مطابق با نيازها و اهداف سياسى و دينىاش به ابتكار و نوآورى روى آورد .